Оиланинг бир аъзосига тўғри келадиган ойлик ўртача даромадни ҳисоблашда тегишли уч ойдаги жами даромад оила аъзолари сонига ва учга бўлинади. Аммо ҳар бир банк тушуми ёки ижтимоий тўлов бир хил тарзда даромадга қўшилмайди.
Ҳисоб-китоб учун Ижтимоий реестрга киришга мурожаат қилинган ёки оиланинг аҳволи қайта ўрганилаётган даврга нисбатан низомда белгиланган уч ойлик даромад олинади. Формула қуйидагича:
Оиланинг уч ойлик ҳисобга олинадиган жами даромади ÷ оила аъзолари сони ÷ 3 = бир аъзога тўғри келадиган ўртача ойлик даромад.
Масалан, тўрт кишидан иборат оиланинг ҳисобга олинадиган уч ойлик даромади 9 600 000 сўм бўлса, бир кишига тўғри келадиган ойлик ўртача даромад 9 600 000 ÷ 4 ÷ 3 = 800 000 сўм бўлади. Бу фақат ҳисоблаш мисоли: оиланинг қайси тоифага кириши амалдаги минимал истеъмол харажатлари ва бошқа мезонларга ҳам боғлиқ. lex.uz
Оила таркиби қандай белгиланади? Ҳисобда расмий никоҳдан ўтган эр-хотин ёки улардан бири, улар билан яшайдиган қарамоғидаги болалар, шу жумладан васийликка олинган болалар, шунингдек ота-онаси билан яшайдиган ва белгиланган шартларга мос вояга етган фарзандлар инобатга олинади. Тўлиқ давлат таъминотидаги ёки патронат тартибида оилага қабул қилинган болалар каби айрим шахслар ҳисобга киритилмайди. Шу сабабли бир манзилда рўйхатда турганларнинг барчасини механик равишда оила аъзоси деб ҳисоблаш хатога олиб келиши мумкин.
Қайси пуллар даромадга қўшилади? Қоидага кўра иш ҳақи, мулкий даромад, олинган алимент, пул ўтказмалари, жумладан чет элдан келган маблағлар ва қонунчиликда назарда тутилган бошқа даромадлар ҳисобга олинади. Тўланган алимент жами даромаддан чиқарилади. Иш ҳақи солиқ ва йиғимлар ушлаб қолинишидан олдинги ҳисобланган сумма бўйича олинади. Чет эл валютасидаги ўтказмалар белгиланган тартибда миллий валютага ўгирилади. lex.uz
Қайси тўловлар ҳисобга олинмайди? Низом болалар нафақаси ва моддий ёрдам, ҳомиладорлик ва туғиш нафақаси, бола туғилганлиги учун нафақа, айрим ногиронлик ва боқувчисини йўқотганлик тўловлари, таълим муассасаси стипендиялари, шунингдек белгиланган бир марталик ёрдам ва компенсацияларни даромад ҳисобидан чиқаради. Бу — барча нафақалар даромадга кирмайди, дегани эмас; қайси тўлов истисно экани низом рўйхати бўйича алоҳида текширилади. lex.uz
Расмий даромад кўринмаса-чи? Айрим ҳолларда тизим фуқаронинг амалда олган пули ўрнига норматив даромад ҳисоблайди. Бу ўзини ўзи банд қилиш, якка тартибдаги тадбиркорлик, расмийлаштирилмаган меҳнат фаолияти, хорижда ишлаш, томорқа ёки деҳқон хўжалиги, чорва ва парранда боқиш билан боғлиқ бўлиши мумкин. Норматив даромаднинг миқдори фаолият тури ва қонундаги формулаларга қараб фарқ қилади. Масалан, ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида ҳисобга олишда белгиланган ижтимоий солиқ тўланган-тўланмагани ҳам аҳамиятли. lex.uz
Даромад миқдори оилага «давлат таъминотидаги», «камбағал» ёки «камбағаллик чегарасидаги» тоифалардан қайси бири қўлланишини баҳолашда муҳим. Бироқ қарор фақат калькуляторда чиққан сонга асосланмайди: мол-мулк, транспорт ва низомдаги бошқа ҳолатлар ҳам кўриб чиқилади. Ариза бўйича ҳисобда тушунарсиз рақам пайдо бўлса, қайси оила аъзоси ва қайси даромад тури киритилганини аниқлаштириш мақсадга мувофиқ.
Ҳуқуқий асос (ўзбекча): Вазирлар Маҳкамасининг 35-сон қарори, 1-илова, 18–33-бандлар.