Oilaning bir a’zosiga to‘g‘ri keladigan oylik o‘rtacha daromadni hisoblashda tegishli uch oydagi jami daromad oila a’zolari soniga va uchga bo‘linadi. Ammo har bir bank tushumi yoki ijtimoiy to‘lov bir xil tarzda daromadga qo‘shilmaydi.
Hisob-kitob uchun Ijtimoiy reestrga kirishga murojaat qilingan yoki oilaning ahvoli qayta o‘rganilayotgan davrga nisbatan nizomda belgilangan uch oylik daromad olinadi. Formula quyidagicha:
Oilaning uch oylik hisobga olinadigan jami daromadi ÷ oila a’zolari soni ÷ 3 = bir a’zoga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha oylik daromad.
Masalan, to‘rt kishidan iborat oilaning hisobga olinadigan uch oylik daromadi 9 600 000 so‘m bo‘lsa, bir kishiga to‘g‘ri keladigan oylik o‘rtacha daromad 9 600 000 ÷ 4 ÷ 3 = 800 000 so‘m bo‘ladi. Bu faqat hisoblash misoli: oilaning qaysi toifaga kirishi amaldagi minimal iste’mol xarajatlari va boshqa mezonlarga ham bog‘liq. lex.uz
Oila tarkibi qanday belgilanadi? Hisobda rasmiy nikohdan o‘tgan er-xotin yoki ulardan biri, ular bilan yashaydigan qaramog‘idagi bolalar, shu jumladan vasiylikka olingan bolalar, shuningdek ota-onasi bilan yashaydigan va belgilangan shartlarga mos voyaga etgan farzandlar inobatga olinadi. To‘liq davlat ta’minotidagi yoki patronat tartibida oilaga qabul qilingan bolalar kabi ayrim shaxslar hisobga kiritilmaydi. Shu sababli bir manzilda ro‘yxatda turganlarning barchasini mexanik ravishda oila a’zosi deb hisoblash xatoga olib kelishi mumkin.
Qaysi pullar daromadga qo‘shiladi? Qoidaga ko‘ra ish haqi, mulkiy daromad, olingan aliment, pul o‘tkazmalari, jumladan chet eldan kelgan mablag‘lar va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa daromadlar hisobga olinadi. To‘langan aliment jami daromaddan chiqariladi. Ish haqi soliq va yig‘imlar ushlab qolinishidan oldingi hisoblangan summa bo‘yicha olinadi. Chet el valyutasidagi o‘tkazmalar belgilangan tartibda milliy valyutaga o‘giriladi. lex.uz
Qaysi to‘lovlar hisobga olinmaydi? Nizom bolalar nafaqasi va moddiy yordam, homiladorlik va tug‘ish nafaqasi, bola tug‘ilganligi uchun nafaqa, ayrim nogironlik va boquvchisini yo‘qotganlik to‘lovlari, ta’lim muassasasi stipendiyalari, shuningdek belgilangan bir martalik yordam va kompensatsiyalarni daromad hisobidan chiqaradi. Bu — barcha nafaqalar daromadga kirmaydi, degani emas; qaysi to‘lov istisno ekani nizom ro‘yxati bo‘yicha alohida tekshiriladi. lex.uz
Rasmiy daromad ko‘rinmasa-chi? Ayrim hollarda tizim fuqaroning amalda olgan puli o‘rniga normativ daromad hisoblaydi. Bu o‘zini o‘zi band qilish, yakka tartibdagi tadbirkorlik, rasmiylashtirilmagan mehnat faoliyati, xorijda ishlash, tomorqa yoki dehqon xo‘jaligi, chorva va parranda boqish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Normativ daromadning miqdori faoliyat turi va qonundagi formulalarga qarab farq qiladi. Masalan, o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida hisobga olishda belgilangan ijtimoiy soliq to‘langan-to‘lanmagani ham ahamiyatli. lex.uz
Daromad miqdori oilaga «davlat ta’minotidagi», «kambag‘al» yoki «kambag‘allik chegarasidagi» toifalardan qaysi biri qo‘llanishini baholashda muhim. Biroq qaror faqat kalьkulyatorda chiqqan songa asoslanmaydi: mol-mulk, transport va nizomdagi boshqa holatlar ham ko‘rib chiqiladi. Ariza bo‘yicha hisobda tushunarsiz raqam paydo bo‘lsa, qaysi oila a’zosi va qaysi daromad turi kiritilganini aniqlashtirish maqsadga muvofiq.
Huquqiy asos (o‘zbekcha): Vazirlar Mahkamasining 35-son qarori, 1-ilova, 18–33-bandlar.