Ўзини ўзи банд қилган шахс ҳам давлат ижтимоий суғуртасига ихтиёрий қўшилиши мумкин. Бироқ фақат ўзини ўзи банд қилган сифатида рўйхатдан ўтиш нафақа учун етарли эмас: суғурта бадаллари тўлангани ва зарур суғурта стажи шакллангани текширилади.
Ўзини ўзи банд қилган шахс ихтиёрий суғуртага «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими ёки унинг иловаси, ЯИДХП, «Инсон» маркази, ижтимоий ходим ёхуд Давлат ижтимоий суғурта жамғармасининг ҳудудий вакили орқали кириши мумкин. Суғурта бадали тижорат банки, «Ижтимоий карта» тизими ёки «Барака» иловаси орқали тўланади. Тўланган бадаллар шахснинг электрон ҳисобида ойлар кесимида қайд этилади.
Қанча стаж керак? Ҳомиладорлик ва туғиш нафақаси учун камида 10 ой, вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик нафақаси учун камида 6 ой суғурта стажи талаб қилинади. Ҳомиладорлик нафақасида, қоида тариқасида, суғурта ҳодисасидан олдинги олти ойлик узлуксиз стаж шарти ҳам қўлланади. Суғурта бадалини бир марта тўлаб, дарҳол тўлиқ нафақа олиш мумкин, деб ҳисоблаш тўғри эмас.
Нафақа миқдори қандай ҳисобланади? Ихтиёрий тўланган ойлик суғурта бадали белгиланган ставкадан келиб чиқиб ҳисобий иш ҳақига айлантирилади. Кейин ўртача даромад, суғурта стажига тегишли коэффициент ва тўланадиган кунлар сони ҳисобга олинади. Масалан, низомда 2026 йилдаги 5 фоизлик ставка бўйича бир ой учун тўланган 150 минг сўм бадал ҳисоблаш мақсадида 3 миллион сўмлик ойлик даромадга тенглаштирилган. Бу мисол ҳар бир шахсга шунча нафақа берилади дегани эмас. Ихтиёрий суғурталанган шахсга ҳомиладорлик ва туғиш нафақаси учун алоҳида юқори чегара ҳам белгиланган.
Амалда нима қилиш керак? Бадал тўланганидан сўнг чекни сақлаш ва «Ижтимоий суғурта» модулида ой шахсий ҳисобга кирганини текшириш лозим. Кейин меҳнатга лаёқатсизлик варақаси расмийлаштирилганда тизим нафақа шартларини автоматик баҳолайди.
Ҳуқуқий асослар: «Давлат ижтимоий суғуртаси тўғрисида»ги Қонун; Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 17 декабрдаги 796-сон қарори.