O‘zini o‘zi band qilgan shaxs ham davlat ijtimoiy sug‘urtasiga ixtiyoriy qo‘shilishi mumkin. Biroq faqat o‘zini o‘zi band qilgan sifatida ro‘yxatdan o‘tish nafaqa uchun etarli emas: sug‘urta badallari to‘langani va zarur sug‘urta staji shakllangani tekshiriladi.
O‘zini o‘zi band qilgan shaxs ixtiyoriy sug‘urtaga «Yagona milliy ijtimoiy himoya» axborot tizimi yoki uning ilovasi, YaIDXP, «Inson» markazi, ijtimoiy xodim yoxud Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasining hududiy vakili orqali kirishi mumkin. Sug‘urta badali tijorat banki, «Ijtimoiy karta» tizimi yoki «Baraka» ilovasi orqali to‘lanadi. To‘langan badallar shaxsning elektron hisobida oylar kesimida qayd etiladi.
Qancha staj kerak? Homiladorlik va tug‘ish nafaqasi uchun kamida 10 oy, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi uchun kamida 6 oy sug‘urta staji talab qilinadi. Homiladorlik nafaqasida, qoida tariqasida, sug‘urta hodisasidan oldingi olti oylik uzluksiz staj sharti ham qo‘llanadi. Sug‘urta badalini bir marta to‘lab, darhol to‘liq nafaqa olish mumkin, deb hisoblash to‘g‘ri emas.
Nafaqa miqdori qanday hisoblanadi? Ixtiyoriy to‘langan oylik sug‘urta badali belgilangan stavkadan kelib chiqib hisobiy ish haqiga aylantiriladi. Keyin o‘rtacha daromad, sug‘urta stajiga tegishli koeffitsient va to‘lanadigan kunlar soni hisobga olinadi. Masalan, nizomda 2026-yildagi 5 foizlik stavka bo‘yicha bir oy uchun to‘langan 150 ming so‘m badal hisoblash maqsadida 3 million so‘mlik oylik daromadga tenglashtirilgan. Bu misol har bir shaxsga shuncha nafaqa beriladi degani emas. Ixtiyoriy sug‘urtalangan shaxsga homiladorlik va tug‘ish nafaqasi uchun alohida yuqori chegara ham belgilangan.
Amalda nima qilish kerak? Badal to‘langanidan so‘ng chekni saqlash va «Ijtimoiy sug‘urta» modulida oy shaxsiy hisobga kirganini tekshirish lozim. Keyin mehnatga layoqatsizlik varaqasi rasmiylashtirilganda tizim nafaqa shartlarini avtomatik baholaydi.
Huquqiy asoslar: «Davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risida»gi Qonun; Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 17-dekabrdagi 796-son qarori.