«Маҳалла бюджети» маҳалланинг муайян ижтимоий-иқтисодий муаммоларини ҳал қилиш учун маблағ тўплаш ва улардан белгиланган тартибда фойдаланиш тизимидир. Бунда пул маҳалла ҳудудидаги жамғармага турли қонуний манбалардан келиб тушади. Аҳоли учун энг муҳим саволлар — қайси муаммо устувор деб топилгани, маблағ етарлими ва қарор қандай қабул қилинганидир.
Жамғармага, жумладан, жисмоний шахслардан ундирилган айрим мол-мулк ва ер солиғи тушумларининг 10 фоизи, маҳалла идоралари орқали кўрсатилган давлат хизматлари йиғимининг белгиланган қисми, маҳалла мол-мулки ижарасидан тушган маблағлар ва қонунда кўрсатилган бошқа манбалар йўналтирилади. Тушум манбалари ҳамда маҳалланинг имкониятлари бир-биридан фарқ қилгани учун ҳар бир маҳалладаги маблағ миқдори бир хил бўлмайди.
Қандай ишлар молиялаштирилиши мумкин? Низомда ички йўллар, пиёдалар йўлаклари, тунги ёритиш, ичимлик ва оқава сув тизимларини таъмирлаш, спорт ёки болалар майдончаларини барпо этиш каби йўналишлар кўрсатилган. Ижтимоий ҳимояга муҳтож оилаларга қонунчиликда назарда тутилган кўмак ҳам жамғарма маблағлари сарфланадиган йўналишлардан бири. Ҳар бир таклиф бўйича унинг низомга мувофиқлиги ва мавжуд маблағ ҳисобга олинади.
Харажатлар олдиндан сметада режалаштирилади. Жамғарма маблағларидан фуқаролар йиғини кенгаши қарори асосида, тасдиқланган смета доирасида фойдаланилади. Кейин маҳалла тегишли асословчи ҳужжатлар билан талабнома юборади; маблағ билан боғлиқ жараёнда ҳужжатлар ва сметага мувофиқлик текширилади. Демак, аҳолининг таклифи муҳим, лекин унинг ўзи ҳали тўлов амалга оширилганини англатмайди.
Аҳоли ўз кўчасидаги муаммони раис ва кенгашга ёзма равишда билдириб, унинг устуворлигини тушунтириши мумкин. Масалан, ёритиш масаласида қайси жой хавфли экани, қанча хонадонга таъсир қилаётгани ва мавжуд чироқлар ҳолати кўрсатилса, таклифни баҳолаш осонлашади. Фуқаролар йиғини кенгаши маҳалланинг молиявий маблағларидан фойдаланиш бўйича ҳар чоракда йиғин олдида ҳисоб беради. Аҳоли қайси ишлар режалаштирилгани ва нималар бажарилганини шу ҳисоботда сўраши мумкин.
Ҳуқуқий асослар: