«Mahalla byudjeti» mahallaning muayyan ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini hal qilish uchun mablag‘ to‘plash va ulardan belgilangan tartibda foydalanish tizimidir. Bunda pul mahalla hududidagi jamg‘armaga turli qonuniy manbalardan kelib tushadi. Aholi uchun eng muhim savollar — qaysi muammo ustuvor deb topilgani, mablag‘ etarlimi va qaror qanday qabul qilinganidir.
Jamg‘armaga, jumladan, jismoniy shaxslardan undirilgan ayrim mol-mulk va er solig‘i tushumlarining 10 foizi, mahalla idoralari orqali ko‘rsatilgan davlat xizmatlari yig‘imining belgilangan qismi, mahalla mol-mulki ijarasidan tushgan mablag‘lar va qonunda ko‘rsatilgan boshqa manbalar yo‘naltiriladi. Tushum manbalari hamda mahallaning imkoniyatlari bir-biridan farq qilgani uchun har bir mahalladagi mablag‘ miqdori bir xil bo‘lmaydi.
Qanday ishlar moliyalashtirilishi mumkin? Nizomda ichki yo‘llar, piyodalar yo‘laklari, tungi yoritish, ichimlik va oqava suv tizimlarini ta’mirlash, sport yoki bolalar maydonchalarini barpo etish kabi yo‘nalishlar ko‘rsatilgan. Ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalarga qonunchilikda nazarda tutilgan ko‘mak ham jamg‘arma mablag‘lari sarflanadigan yo‘nalishlardan biri. Har bir taklif bo‘yicha uning nizomga muvofiqligi va mavjud mablag‘ hisobga olinadi.
Xarajatlar oldindan smetada rejalashtiriladi. Jamg‘arma mablag‘laridan fuqarolar yig‘ini kengashi qarori asosida, tasdiqlangan smeta doirasida foydalaniladi. Keyin mahalla tegishli asoslovchi hujjatlar bilan talabnoma yuboradi; mablag‘ bilan bog‘liq jarayonda hujjatlar va smetaga muvofiqlik tekshiriladi. Demak, aholining taklifi muhim, lekin uning o‘zi hali to‘lov amalga oshirilganini anglatmaydi.
Aholi o‘z ko‘chasidagi muammoni rais va kengashga yozma ravishda bildirib, uning ustuvorligini tushuntirishi mumkin. Masalan, yoritish masalasida qaysi joy xavfli ekani, qancha xonadonga ta’sir qilayotgani va mavjud chiroqlar holati ko‘rsatilsa, taklifni baholash osonlashadi. Fuqarolar yig‘ini kengashi mahallaning moliyaviy mablag‘laridan foydalanish bo‘yicha har chorakda yig‘in oldida hisob beradi. Aholi qaysi ishlar rejalashtirilgani va nimalar bajarilganini shu hisobotda so‘rashi mumkin.
Huquqiy asoslar: