Васийлик одатда 14 ёшга тўлмаган, ҳомийлик эса 14 ёшдан 18 ёшгача бўлган етим ёки ота-она қарамоғидан маҳрум болаларга белгиланади. Уларнинг мақсади — болага таъминот, тарбия ва таълим бериш, унинг шахсий ҳамда мулкий ҳуқуқларини ҳимоя қилиш.
Болаларга нисбатан васийлик ва ҳомийлик соҳасидаги фаолиятни «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари амалга оширади. Вояга етмаганга васийлик ёки ҳомийлик белгилаш «Инсон» маркази директорининг қарори билан расмийлаштирилади. Шу сабабли болага васий ёки ҳомий бўлиш истагидаги шахс бола яшайдиган ҳудуддаги марказга ёзма ариза билан мурожаат қилади.
Васий ёки ҳомий фақат ўз розилиги билан тайинланади. Номзодни кўриб чиқишда унинг болага ғамхўрлик қила олиши, шахсий фазилатлари, оиласининг муносабати, бола билан алоқаси ва боланинг истаги баҳоланади. Боланинг яқин қариндошлари қонунчиликда назарда тутилган имтиёзли ҳуқуққа эга бўлиши мумкин, аммо қарор барибир бола манфаатларига мувофиқ қабул қилинади. Ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум этилган ёки қонундаги бошқа тўсиқлари бор шахслар васий ёки ҳомий этиб тайинланмайди.
Тайинлаш муддати. Васийлик ёки ҳомийлик зарурлиги органга маълум бўлганидан бошлаб васий ёки ҳомий бир ойдан кечиктирмай тайинланиши керак. Шу вақт ичида тайинланмаса, тегишли орган бу мажбуриятларни вақтинча бажаради.
Васий ёки ҳомий боланинг таъминоти, соғлиғи, таълими ва ривожланиши ҳақида ғамхўрлик қилади, унинг ҳуқуқларини ҳимоя қилади. Боланинг мулкини бошқариш ва унинг ҳуқуқларига таъсир қилувчи айрим битимлар учун қонунда белгиланган тартибда алоҳида рухсат талаб этилиши мумкин.
Муҳим: бола учун васий ёки ҳомий тайинлаш масаласида туман ҳокимининг қарори ҳақидаги эски маълумотга таянманг. Вояга етмаганларга оид қарорни ҳозир «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази директори қабул қилади.
Ҳуқуқий асос: «Васийлик ва ҳомийлик тўғрисида»ги қонуннинг 3, 7, 19, 21, 22 ва 32-моддалари.