Vasiylik odatda 14 yoshga to‘lmagan, homiylik esa 14 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan etim yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bolalarga belgilanadi. Ularning maqsadi — bolaga ta’minot, tarbiya va ta’lim berish, uning shaxsiy hamda mulkiy huquqlarini himoya qilish.
Bolalarga nisbatan vasiylik va homiylik sohasidagi faoliyatni «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazlari amalga oshiradi. Voyaga etmaganga vasiylik yoki homiylik belgilash «Inson» markazi direktorining qarori bilan rasmiylashtiriladi. Shu sababli bolaga vasiy yoki homiy bo‘lish istagidagi shaxs bola yashaydigan hududdagi markazga yozma ariza bilan murojaat qiladi.
Vasiy yoki homiy faqat o‘z roziligi bilan tayinlanadi. Nomzodni ko‘rib chiqishda uning bolaga g‘amxo‘rlik qila olishi, shaxsiy fazilatlari, oilasining munosabati, bola bilan aloqasi va bolaning istagi baholanadi. Bolaning yaqin qarindoshlari qonunchilikda nazarda tutilgan imtiyozli huquqqa ega bo‘lishi mumkin, ammo qaror baribir bola manfaatlariga muvofiq qabul qilinadi. Ota-onalik huquqidan mahrum etilgan yoki qonundagi boshqa to‘siqlari bor shaxslar vasiy yoki homiy etib tayinlanmaydi.
Tayinlash muddati. Vasiylik yoki homiylik zarurligi organga ma’lum bo‘lganidan boshlab vasiy yoki homiy bir oydan kechiktirmay tayinlanishi kerak. Shu vaqt ichida tayinlanmasa, tegishli organ bu majburiyatlarni vaqtincha bajaradi.
Vasiy yoki homiy bolaning ta’minoti, sog‘lig‘i, ta’limi va rivojlanishi haqida g‘amxo‘rlik qiladi, uning huquqlarini himoya qiladi. Bolaning mulkini boshqarish va uning huquqlariga ta’sir qiluvchi ayrim bitimlar uchun qonunda belgilangan tartibda alohida ruxsat talab etilishi mumkin.
Muhim: bola uchun vasiy yoki homiy tayinlash masalasida tuman hokimining qarori haqidagi eski ma’lumotga tayanmang. Voyaga etmaganlarga oid qarorni hozir «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazi direktori qabul qiladi.
Huquqiy asos: «Vasiylik va homiylik to‘g‘risida»gi qonunning 3, 7, 19, 21, 22 va 32-moddalari.