Ногиронлиги бўлган шахс жиноий жавобгарликдан автоматик тарзда озод этилмайди. Бироқ жазо турини танлашда ва тайинланган жазони ижро этишда қонун унинг ногиронлик гуруҳи, соғлиғи ҳамда эҳтиёжлари билан боғлиқ махсус қоидаларни белгилайди.
Жазо тайинлашдаги чеклов. Жиноят кодексига кўра, мажбурий жамоат ишлари I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга тайинланмайди. Бу қоида айнан шу жазо турига тегишли: у шахсга нисбатан жиноят ишини кўриш ёки қонунда назарда тутилган бошқа жазо чорасини қўллаш имкониятини ўз-ўзидан истисно қилмайди.
Шартли ҳукм қилиш имконияти. Жиноят кодексининг 72-моддасида шартли ҳукм қилишга доир умумий чекловлар бор. Жумладан, ўта оғир жиноят учун ҳукм қилинган ёки илгари қасддан содир этган жинояти учун озодликдан маҳрум этилган шахсларга нисбатан чеклов белгиланган. Бироқ I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар мазкур чекловдан истисно қилинган тоифалар қаторига киради. Бу уларга шартли ҳукм албатта тайинланади, дегани эмас: суд ҳар бир ишда жиноят ҳолатлари ва қонундаги шартларни баҳолайди. Шартли ҳукм тайинланса, синов муддати ва суд белгилаган мажбуриятларга риоя этилади.
Жазони ижро этишда махсус воситалар. Жиноят-ижроия кодекси ногиронлик белгилари аниқ кўриниб турган шахсларга нисбатан махсус воситалар ишлатишни тақиқлайди. Қонунда икки истисно кўрсатилган: шахс қуролли қаршилик кўрсатса ёки фуқаролар ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солувчи гуруҳ бўлиб ҳужумда иштирок этса. Бу қоида жазо турини тайинлашга эмас, уни ижро этиш муассасасида хавфсизлик чораларини қўллашга тааллуқли.
Посилка ва йўқловлар. Озодликдан маҳрум этилган I ёки II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар қўшимча посилка, йўқлов ва бандероллар олиши мумкин. Уларнинг миқдори ва хиллари тиббий хулосада белгиланади. Шу сабабли бундай эҳтиёж бўлса, тиббий кўрик ўтказилиши ва хулоса расмийлаштирилиши муҳим.
Меҳнатга жалб қилиш. Жазони ижро этиш муассасасида I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган маҳкумлар фақат ўз хоҳишига кўра меҳнатга жалб этилади. Улар ишлашни хоҳласа ҳам, иш вақтини жамлаб ҳисоблашда, иш вақтидан ташқари, дам олиш ва байрам кунларидаги ёки тунги ишларда меҳнат қонунчилигида мазкур гуруҳлар учун белгиланган чекловлар сақланиши шарт. Иш ҳақидан чегирмалар қилинганда эса уларнинг шахсий ҳисобварағига ҳисобланган иш ҳақининг камида 50 фоизи ўтказилади.
Сақлаш шароити ва интизомий чоралар. I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар учун мўлжалланган умумий турар жойлар зарур махсус восита ва мосламалар билан жиҳозланган бўлиши керак. I гуруҳ ногиронлиги бўлган маҳкумлар интизомий бўлинмаларга киритилмайди. I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган маҳкумлар турмада жазони енгиллаштирилган сақлаш шароитида ўтайди. Ушбу қоидалар қўлланиши учун маҳкумнинг мақоми муассаса ҳужжатларида тўғри акс эттирилиши лозим.
Ногиронлик гуруҳи ёки соғлиқ ҳолатига оид ҳужжатлар иш материалларида мавжуд бўлса, суд жазо тайинлашда уларни инобатга олиши мумкин. Жазони ўташ даврида тиббий ҳолат ёки эҳтиёж юзасидан масала келиб чиқса, маҳкум муассасанинг тиббий хизматига, маъмуриятига ёки қонунда белгиланган тартибда мурожаат қилади.
Ҳуқуқий асос — ўзбекча: