Nogironligi bo‘lgan shaxs jinoiy javobgarlikdan avtomatik tarzda ozod etilmaydi. Biroq jazo turini tanlashda va tayinlangan jazoni ijro etishda qonun uning nogironlik guruhi, sog‘lig‘i hamda ehtiyojlari bilan bog‘liq maxsus qoidalarni belgilaydi.
Jazo tayinlashdagi cheklov. Jinoyat kodeksiga ko‘ra, majburiy jamoat ishlari I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga tayinlanmaydi. Bu qoida aynan shu jazo turiga tegishli: u shaxsga nisbatan jinoyat ishini ko‘rish yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa jazo chorasini qo‘llash imkoniyatini o‘z-o‘zidan istisno qilmaydi.
Shartli hukm qilish imkoniyati. Jinoyat kodeksining 72-moddasida shartli hukm qilishga doir umumiy cheklovlar bor. Jumladan, o‘ta og‘ir jinoyat uchun hukm qilingan yoki ilgari qasddan sodir etgan jinoyati uchun ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarga nisbatan cheklov belgilangan. Biroq I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar mazkur cheklovdan istisno qilingan toifalar qatoriga kiradi. Bu ularga shartli hukm albatta tayinlanadi, degani emas: sud har bir ishda jinoyat holatlari va qonundagi shartlarni baholaydi. Shartli hukm tayinlansa, sinov muddati va sud belgilagan majburiyatlarga rioya etiladi.
Jazoni ijro etishda maxsus vositalar. Jinoyat-ijroiya kodeksi nogironlik belgilari aniq ko‘rinib turgan shaxslarga nisbatan maxsus vositalar ishlatishni taqiqlaydi. Qonunda ikki istisno ko‘rsatilgan: shaxs qurolli qarshilik ko‘rsatsa yoki fuqarolar hayoti va sog‘lig‘iga tahdid soluvchi guruh bo‘lib hujumda ishtirok etsa. Bu qoida jazo turini tayinlashga emas, uni ijro etish muassasasida xavfsizlik choralarini qo‘llashga taalluqli.
Posilka va yo‘qlovlar. Ozodlikdan mahrum etilgan I yoki II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar qo‘shimcha posilka, yo‘qlov va banderollar olishi mumkin. Ularning miqdori va xillari tibbiy xulosada belgilanadi. Shu sababli bunday ehtiyoj bo‘lsa, tibbiy ko‘rik o‘tkazilishi va xulosa rasmiylashtirilishi muhim.
Mehnatga jalb qilish. Jazoni ijro etish muassasasida I va II guruh nogironligi bo‘lgan mahkumlar faqat o‘z xohishiga ko‘ra mehnatga jalb etiladi. Ular ishlashni xohlasa ham, ish vaqtini jamlab hisoblashda, ish vaqtidan tashqari, dam olish va bayram kunlaridagi yoki tungi ishlarda mehnat qonunchiligida mazkur guruhlar uchun belgilangan cheklovlar saqlanishi shart. Ish haqidan chegirmalar qilinganda esa ularning shaxsiy hisobvarag‘iga hisoblangan ish haqining kamida 50 foizi o‘tkaziladi.
Saqlash sharoiti va intizomiy choralar. I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun mo‘ljallangan umumiy turar joylar zarur maxsus vosita va moslamalar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak. I guruh nogironligi bo‘lgan mahkumlar intizomiy bo‘linmalarga kiritilmaydi. I va II guruh nogironligi bo‘lgan mahkumlar turmada jazoni engillashtirilgan saqlash sharoitida o‘taydi. Ushbu qoidalar qo‘llanishi uchun mahkumning maqomi muassasa hujjatlarida to‘g‘ri aks ettirilishi lozim.
Nogironlik guruhi yoki sog‘liq holatiga oid hujjatlar ish materiallarida mavjud bo‘lsa, sud jazo tayinlashda ularni inobatga olishi mumkin. Jazoni o‘tash davrida tibbiy holat yoki ehtiyoj yuzasidan masala kelib chiqsa, mahkum muassasaning tibbiy xizmatiga, ma’muriyatiga yoki qonunda belgilangan tartibda murojaat qiladi.
Huquqiy asos — o‘zbekcha: