Қонунда кўрсатилган уч ҳолатда никоҳдан ажратиш учун эр-хотиннинг биргаликдаги аризаси талаб этилмайди. Мурожаат қилувчи эр ёки хотин тегишли суд ҳужжатлари билан ФҲДЁ органига ариза беради.
Бундай тартиб иккинчи тараф суд томонидан бедарак йўқолган деб топилганда, руҳияти бузилиши сабаб муомалага лаёқатсиз деб топилганда ёки камида 3 йилга озодликдан маҳрум қилинганда қўлланилади. Бу асослардан бири мавжуд бўлса, эр-хотиннинг умумий вояга етмаган фарзандлари борлиги никоҳни ФҲДЁда қайд этишга ўз-ўзидан тўсқинлик қилмайди.
Аризага илова қилинадиган ҳужжатлар. Бедарак йўқолган ёки муомалага лаёқатсиз деб топилган шахсга нисбатан суднинг қонуний кучга кирган қарори тақдим этилади. Озодликдан маҳрум қилиш ҳолатида қонуний кучга кирган ҳукмдан кўчирма, шунингдек судланган тарафнинг никоҳдан ажратиш ва умумий болалар ҳамда мол-мулк юзасидан низо йўқлигига оид розилиги талаб этилади. Мурожаат қилувчи шахсни тасдиқловчи ҳужжатларни ҳам тайёрлайди.
Низо бўлса нима бўлади? Болаларнинг тарбияси, умумий мол-мулкни бўлиш ёки ёрдамга муҳтож меҳнатга лаёқатсиз эр ёхуд хотиннинг таъминоти бўйича низо мавжуд бўлса, никоҳдан ажратиш суд тартибида ҳал қилинади. Ҳужжатда назарда тутилган ҳолларда аризани ЯИДХП орқали электрон шаклда юбориш ҳам мумкин; бунда ФҲДЁ хабарномасидан кейин ҳужжатларнинг асл нусхаларини белгиланган муддатда тақдим этиш талаб қилинади.
ФҲДЁ никоҳдан ажратишни қайд этгач, тегишли гувоҳнома расмийлаштирилади. Ариза берилганининг ўзи никоҳ тугаганини англатмайди: никоҳ ФҲДЁда қайд этилган кундан тугайди.
Ҳуқуқий асос — ўзбекча: Оила кодекси, 43, 47 ва 219-моддалар; Вазирлар Маҳкамасининг 550-сон қарори, 106–109-бандлар.