16 ёшга тўлган шахс фамилияси, исми ёки ота исмини ўзгартириш учун ФҲДЁ органига мурожаат қилиши мумкин. Ота-онадан фақат бири фамилиясини ўзгартирганда, 16 ёшга тўлмаган боланинг фамилияси бўйича келишмовчилик васийлик ва ҳомийлик органлари иштирокида суд томонидан ҳал этилади.
Ким ва қандай мурожаат қилади?
Фамилия, исм ёки ота исмини ўзгартириш ҳақидаги ариза шахс 16 ёшга тўлгандан кейин ФҲДЁ органи томонидан кўриб чиқилади. Мурожаат қилишда доимий ёки вақтинча яшаш жойи бўйича рўйхатдан ўтган манзил чеклов бўлмайди. Агар 16 ёшга тўлган аризачи ҳали паспорт ёки ID-карта олмаган бўлса, аризага туғилганлик ҳақидаги гувоҳномасини илова қилади. Вояга етмаган аризачи учун ота-онаси ёки васийси (ҳомийси)нинг аризаси ҳам талаб этилади. lex.uz
Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали ариза бериш имконияти 18 ёшга тўлган ва вояга етмаган фарзандлари бўлмаган шахслар учун назарда тутилган. Портал орқали ариза юборилгандан кейин ҳам ФҲДЁ органи хабарномасида кўрсатилган вақтда тегишли ҳужжатлар билан шахсан бориш лозим. lex.uz
Қандай ҳолатларда ўзгартириш мумкин?
Фамилия, исм ёки ота исмини ўзгартириш масаласи, жумладан, фамилия ёки исмнинг эшитилишда ёқимсизлиги, миллатига мос келмаслиги, никоҳгача бўлган фамилияга қайтиш ёки оила учун умумий фамилия танлаш истаги билан боғлиқ ҳолатларда кўриб чиқилади. Қоидаларда боланинг ота ёки онаси билан бир хил фамилияда бўлиш истаги, суднинг қонуний кучга кирган қарори ва бошқа асослар ҳам назарда тутилган. Ҳар бир мурожаат тақдим этилган асос ва ҳужжатларга қараб баҳоланади. lex.uz
Қандай ҳужжатлар керак?
Аризачининг ҳолатига қараб никоҳ тузилганлиги ёки никоҳдан ажратилганлиги ҳақидаги гувоҳнома, вояга етмаган фарзандларининг туғилганлик ҳақидаги гувоҳномалари, шунингдек вояга етмаган аризачи учун ота-онаси ёки васийси (ҳомийси)нинг аризаси тақдим этилади. Никоҳ ва болалар ҳақидаги маълумотлар «ФҲДЁнинг ягона электрон архиви»да мавжуд бўлса, тегишли гувоҳномаларни қайта тақдим этиш талаб қилинмайди. Шахсни тасдиқловчи ҳужжат олинмаган 16 ёшли аризачи туғилганлик гувоҳномасини тақдим этади. lex.uz
Ариза қанча муддатда кўриб чиқилади?
ФҲДЁ органи текширув учун ички ишлар органига электрон сўров юборади. Ички ишлар органи тақдим этилган маълумотларни 20 кун мобайнида ўрганади. Унинг фикри ФҲДЁ органига ахборот тизими орқали келиб тушган кундан бошлаб ариза 10 кун ичида кўриб чиқилиши керак. Узрли сабаблар бўлса, ФҲДЁ органи мудири ушбу муддатни 15 кундан кўп бўлмаган муддатга узайтириши мумкин. Демак, 10 кунлик муддат ариза дастлаб топширилган кундан эмас, ички ишлар органининг фикри келиб тушган кундан ҳисобланади. lex.uz
ФҲДЁ органи ўзгартиришни рад этса, рад этиш сабаблари кўрсатилиши лозим. Бундай қарор устидан суд тартибида шикоят қилиш мумкин. Фамилия, исм ёки ота исмини ўзгартирганлик учун белгиланган тартибда давлат божи ундирилади. Ўзгартириш қайд этилгандан кейин шахсини тасдиқловчи ҳужжатларни алмаштириш зарурлиги ҳақида аризачи огоҳлантирилади. lex.uz
Ота-она ва болаларнинг фамилиясига қандай таъсир қилади?
Эр ёки хотиндан бирининг фамилияси ўзгариши иккинчи турмуш ўртоғининг ёки уларнинг вояга етган фарзандларининг фамилиясини ўз-ўзидан ўзгартирмайди. Агар ота-онанинг иккаласи ҳам фамилиясини ўзгартирса, уларнинг 16 ёшга тўлмаган болаларининг фамилияси ҳам ўзгартирилади.
Агар ота-онадан фақат бири фамилиясини ўзгартирса, 16 ёшга тўлмаган боланинг фамилиясини ўзгартириш масаласи ота-онанинг келишувига биноан ҳал қилинади. Келишув бўлмаса, масала васийлик ва ҳомийлик органлари иштирокида суд томонидан ҳал этилади. Отанинг исми ўзгарса, унинг 16 ёшга тўлмаган болаларининг ота исми ҳам ўзгартирилади. lex.uz
Ҳуқуқий асос — ўзбекча: Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси, 226–227-моддалар; Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 20 октябрдаги 550-сон қарори билан тасдиқланган ФҲДЁ қоидалари.