Боланинг туғилишини қайд этиш — унинг исми, ота-онаси ва туғилганлиги ҳақидаги маълумотларни расмийлаштиришнинг асосий босқичи. Одатда ариза туғилган кундан бошлаб бир ой ичида берилади, аммо бу муддат ўтгани болани қайд этишга тўсқинлик қилмайди.

Қаерга ва қачон мурожаат қилинади?

Боланинг туғилишини қайд этиш мажбурий. Амалдаги тартибга кўра, у фуқароларнинг яшаш ёки турган жойи бўйича рўйхатдан ўтган манзилидан қатъи назар ФҲДЁ органи томонидан амалга оширилади. Шунинг учун мурожаатни фақат бола туғилган ёки ота-она доимий яшайдиган ҳудуд билан чеклаш тўғри эмас.

Туғилганлик ҳақидаги ариза бола туғилган кундан бошлаб бир ой муддатда оғзаки ёки ёзма шаклда берилиши керак. Аризани ота-онанинг иккаласи ёки улардан бири бериши мумкин. Алоҳида ҳолларда қариндошлар, қўшнилар, ота-она ваколат берган бошқа шахслар, шунингдек тиббиёт муассасаси, ички ишлар ёки васийлик ва ҳомийлик органларининг мансабдор шахслари ҳам мурожаат қила олади.

Қандай ҳужжатлар керак?

Умумий тартибда боланинг туғилганлиги тўғрисидаги тиббий маълумотнома, ота-оналарнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатлари ҳамда оилавий ҳолатга қараб никоҳ тузилганлиги ҳақидаги гувоҳнома, оталикни белгилаш ҳақидаги ариза ёки никоҳда бўлмаган онанинг аризаси тақдим этилади. Туғилганлик комплекс давлат хизмати сифатида қайд этилаётганда тиббий маълумотномани тақдим этишга оид алоҳида тартиб қўлланади.

Ота-она никоҳда бўлса, боланинг ота-онаси ҳақидаги маълумотлар тегишли ҳужжатлар ва ахборот тизимидаги маълумотлар асосида ёзилади. Ота-она ўртасида расмий никоҳ бўлмаса, оталикни белгилаш ёки онанинг аризасига оид қоидалар татбиқ этилади. Боланинг насл-насаби юзасидан низо пайдо бўлса, у суд тартибида ҳал қилинади.

Бир ойлик муддат ўтиб кетса нима бўлади?

Муддатни ўтказиб юбориш туғилишни қайд этишни рад этиш учун асос эмас. 16 ёшгача бўлган бола бўйича ФҲДЁ органига кечикиш сабаби кўрсатилган ариза берилади. Туғилишни тасдиқловчи ҳужжатдан ташқари, вазиятга қараб қонунчиликда назарда тутилган бошқа ҳужжатлар ҳам талаб қилиниши мумкин.

16 ёш ва ундан катта шахслар бўйича тартибни ҳужжатларнинг мавжудлигига қараб фарқлаш керак. Агар туғилганлик ҳақида тиббиёт муассасаси расмийлаштирган маълумотнома бўлса, туғилиш ота-она ёки улардан бири ҳамда тегишли шахснинг аризасига кўра қайд этилади. Тиббий муассасадан ташқарида, тиббий ёрдамсиз туғилган ва туғилганлиги ҳақида тиббий маълумотнома расмийлаштирилмаган 16 ёшдан ошган шахснинг туғилиши эса суднинг ҳал қилув қарори асосида қайд этилади. Демак, 16 ёшдан ошган ҳар бир ҳолатда судга бориш шарт, дейиш нотўғри.

Алоҳида вазиятларда қандай йўл тутилади?

Агар бола туғруқхонадан ташқарида ва тиббий ёрдамсиз туғилган бўлса, аввал туғилиш фактини тасдиқловчи тиббий ҳужжатни расмийлаштириш масаласи ҳал қилинади. Туғилишни тасдиқлайдиган ҳужжатни олиш имкони бўлмаганда, ҳолатга қараб суд орқали юридик фактни белгилаш зарурати юзага келиши мумкин.

Топиб олинган ёки ташлаб кетилган бола ҳақида уни топган шахс белгиланган тартибда ички ишлар ёки васийлик ва ҳомийлик органига хабар беради. Туғилишни қайд этиш учун тегишли орган ёки бола жойлаштирилган муассаса мурожаат қилади. Қоидаларга кўра, болани топган шахс 24 соат ичида хабар бериши, ваколатли орган ёки муассаса эса бола топилганидан кейин етти иш кунидан кечикмай ФҲДЁга мурожаат қилиши лозим.

Бола чет элда туғилган бўлса, унинг туғилишини Ўзбекистон консуллик муассасасида расмийлаштириш масаласи кўриб чиқилади. Агар туғилиш чет давлатда қайд этилган бўлса, хорижда берилган ҳужжатдан Ўзбекистонда фойдаланиш тартиби ҳам алоҳида аниқланади. Бунда туғилишнинг қаерда ва қай тартибда аллақачон қайд этилгани аҳамиятли.

Туғилганлик гувоҳномаси йўқолганда такрорий гувоҳнома ёки маълумотнома олиш учун мавжуд далолатнома ёзувига мурожаат қилинади. Хизмат учун тўлов масаласи ҳужжат тури ва мурожаат усулига қараб белгиланади; тўлашдан олдин амалдаги миқдорни хизмат кўрсатувчи орган ёки портал орқали текшириш керак.

Ҳуқуқий асос — ўзбекча: