Bolaning tug‘ilishini qayd etish — uning ismi, ota-onasi va tug‘ilganligi haqidagi ma’lumotlarni rasmiylashtirishning asosiy bosqichi. Odatda ariza tug‘ilgan kundan boshlab bir oy ichida beriladi, ammo bu muddat o‘tgani bolani qayd etishga to‘sqinlik qilmaydi.
Qaerga va qachon murojaat qilinadi?
Bolaning tug‘ilishini qayd etish majburiy. Amaldagi tartibga ko‘ra, u fuqarolarning yashash yoki turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tgan manzilidan qat’i nazar FHDYo organi tomonidan amalga oshiriladi. Shuning uchun murojaatni faqat bola tug‘ilgan yoki ota-ona doimiy yashaydigan hudud bilan cheklash to‘g‘ri emas.
Tug‘ilganlik haqidagi ariza bola tug‘ilgan kundan boshlab bir oy muddatda og‘zaki yoki yozma shaklda berilishi kerak. Arizani ota-onaning ikkalasi yoki ulardan biri berishi mumkin. Alohida hollarda qarindoshlar, qo‘shnilar, ota-ona vakolat bergan boshqa shaxslar, shuningdek tibbiyot muassasasi, ichki ishlar yoki vasiylik va homiylik organlarining mansabdor shaxslari ham murojaat qila oladi.
Qanday hujjatlar kerak?
Umumiy tartibda bolaning tug‘ilganligi to‘g‘risidagi tibbiy ma’lumotnoma, ota-onalarning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlari hamda oilaviy holatga qarab nikoh tuzilganligi haqidagi guvohnoma, otalikni belgilash haqidagi ariza yoki nikohda bo‘lmagan onaning arizasi taqdim etiladi. Tug‘ilganlik kompleks davlat xizmati sifatida qayd etilayotganda tibbiy ma’lumotnomani taqdim etishga oid alohida tartib qo‘llanadi.
Ota-ona nikohda bo‘lsa, bolaning ota-onasi haqidagi ma’lumotlar tegishli hujjatlar va axborot tizimidagi ma’lumotlar asosida yoziladi. Ota-ona o‘rtasida rasmiy nikoh bo‘lmasa, otalikni belgilash yoki onaning arizasiga oid qoidalar tatbiq etiladi. Bolaning nasl-nasabi yuzasidan nizo paydo bo‘lsa, u sud tartibida hal qilinadi.
Bir oylik muddat o‘tib ketsa nima bo‘ladi?
Muddatni o‘tkazib yuborish tug‘ilishni qayd etishni rad etish uchun asos emas. 16 yoshgacha bo‘lgan bola bo‘yicha FHDYo organiga kechikish sababi ko‘rsatilgan ariza beriladi. Tug‘ilishni tasdiqlovchi hujjatdan tashqari, vaziyatga qarab qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hujjatlar ham talab qilinishi mumkin.
16 yosh va undan katta shaxslar bo‘yicha tartibni hujjatlarning mavjudligiga qarab farqlash kerak. Agar tug‘ilganlik haqida tibbiyot muassasasi rasmiylashtirgan ma’lumotnoma bo‘lsa, tug‘ilish ota-ona yoki ulardan biri hamda tegishli shaxsning arizasiga ko‘ra qayd etiladi. Tibbiy muassasadan tashqarida, tibbiy yordamsiz tug‘ilgan va tug‘ilganligi haqida tibbiy ma’lumotnoma rasmiylashtirilmagan 16 yoshdan oshgan shaxsning tug‘ilishi esa sudning hal qiluv qarori asosida qayd etiladi. Demak, 16 yoshdan oshgan har bir holatda sudga borish shart, deyish noto‘g‘ri.
Alohida vaziyatlarda qanday yo‘l tutiladi?
Agar bola tug‘ruqxonadan tashqarida va tibbiy yordamsiz tug‘ilgan bo‘lsa, avval tug‘ilish faktini tasdiqlovchi tibbiy hujjatni rasmiylashtirish masalasi hal qilinadi. Tug‘ilishni tasdiqlaydigan hujjatni olish imkoni bo‘lmaganda, holatga qarab sud orqali yuridik faktni belgilash zarurati yuzaga kelishi mumkin.
Topib olingan yoki tashlab ketilgan bola haqida uni topgan shaxs belgilangan tartibda ichki ishlar yoki vasiylik va homiylik organiga xabar beradi. Tug‘ilishni qayd etish uchun tegishli organ yoki bola joylashtirilgan muassasa murojaat qiladi. Qoidalarga ko‘ra, bolani topgan shaxs 24 soat ichida xabar berishi, vakolatli organ yoki muassasa esa bola topilganidan keyin etti ish kunidan kechikmay FHDYoga murojaat qilishi lozim.
Bola chet elda tug‘ilgan bo‘lsa, uning tug‘ilishini O‘zbekiston konsullik muassasasida rasmiylashtirish masalasi ko‘rib chiqiladi. Agar tug‘ilish chet davlatda qayd etilgan bo‘lsa, xorijda berilgan hujjatdan O‘zbekistonda foydalanish tartibi ham alohida aniqlanadi. Bunda tug‘ilishning qaerda va qay tartibda allaqachon qayd etilgani ahamiyatli.
Tug‘ilganlik guvohnomasi yo‘qolganda takroriy guvohnoma yoki ma’lumotnoma olish uchun mavjud dalolatnoma yozuviga murojaat qilinadi. Xizmat uchun to‘lov masalasi hujjat turi va murojaat usuliga qarab belgilanadi; to‘lashdan oldin amaldagi miqdorni xizmat ko‘rsatuvchi organ yoki portal orqali tekshirish kerak.
Huquqiy asos — o‘zbekcha:
- O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, bolaning nasl-nasabi va fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etishga oid normalar;
- Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 20 oktyabrdagi 550-son qarori bilan tasdiqlangan Qoidalar, 16–20, 29–30-bandlar. 16-bandning hududga oid qoidasi 2026-yil 5-maydagi 224-son qaror bilan yangilangan.