Никоҳ эркак ва аёлнинг ихтиёрий розилиги билан ФҲДЁ органида давлат рўйхатидан ўтказилади. Ариза бериш, тиббий кўрик, никоҳ ёши ва қайд этиш муддатига оид қоидаларни олдиндан билиш жараённи тўғри режалаштиришга ёрдам беради.

Ариза ва никоҳни қайд этиш

Никоҳ тузмоқчи бўлган шахслар ФҲДЁ органига белгиланган тартибда ёзма ёки электрон ариза беради. Қоида тариқасида никоҳ ариза берилганидан кейин бир ой ўтгач, никоҳланувчиларнинг шахсан иштирокида қайд этилади. Ариза топширишнинг ўзи эр-хотинлик ҳуқуқ ва мажбуриятларини юзага келтирмайди: улар никоҳ давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан бошлаб вужудга келади.

Узрли сабаблар мавжуд бўлса, ФҲДЁ органи бир ойлик муддат тугамасидан никоҳ тузишга рухсат бериши мумкин. Ҳомиладорлик, бола туғилиши ёки тарафлардан бирининг касаллиги каби алоҳида ҳолатларда никоҳ ариза берилган куни ҳам қайд этилиши мумкин. Муддатни ўзгартириш масаласи ҳар бир вазиятнинг асослари ва тегишли ҳужжатларига қараб кўриб чиқилади.

Никоҳ ихтиёрий бўлиши шарт. Диний маросим оила учун аҳамиятли бўлиши мумкин, бироқ ФҲДЁда давлат рўйхатидан ўтказилмаган диний никоҳ юридик жиҳатдан никоҳнинг ўрнини босмайди. Никоҳни қайд этишда тарафларнинг шахсан иштироки ҳам талаб қилинади.

Никоҳ ёши ва монелик қилувчи ҳолатлар

Ўзбекистонда никоҳ ёши эркаклар ва аёллар учун 18 ёш. Узрли сабаблар бўлган алоҳида ҳолатларда, никоҳланувчиларнинг илтимосига кўра, никоҳ қайд этиладиган жойдаги туман ёки шаҳар ҳокими бу ёшни кўпи билан бир йилга камайтириши мумкин. Бу қоида автоматик имтиёз эмас: ҳар бир ҳолат тегишли тартибда кўриб чиқилади.

Қуйидаги ҳолларда никоҳ тузишга йўл қўйилмайди:

  • тарафлардан камида бири бошқа қайд этилган никоҳда турган бўлса;
  • тарафлар тўғри туташган шажара бўйича қариндош, туғишган ёки ўгай ака-ука ва опа-сингил, ёхуд фарзандликка олувчи ва фарзандликка олинган шахслар бўлса;
  • тарафлардан камида бири руҳий ҳолати сабабли суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган бўлса.

Тиббий ташхиснинг ўзи шахс суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилганини англатмайди. Шу боис охирги чекловни қўллашда айнан суд қарори мавжудлиги аҳамиятли.

Тиббий кўрик ва қайд этиш жойи

Никоҳланувчилар давлат соғлиқни сақлаш тизими муассасаларида белгиланган тартибда бепул тиббий кўрикдан ўтади. Ариза асосида кўрикка йўлланма тиббиёт муассасасининг ахборот тизимига электрон юборилади; талаб қилинса, қоғоз шаклида ҳам берилиши мумкин. 50 ёшдан ошган шахслар, шунингдек қонунда кўрсатилган алоҳида ҳолатлардаги шахслар тиббий кўрикдан ўз розилиги билан ўтади.

Никоҳни тантанали шароитда ўтказиш никоҳланувчиларнинг хоҳишига боғлиқ. Агар тарафлардан бири оғир касаллиги сабаб ФҲДЁ органига кела олмаса, қоидаларда назарда тутилган истисно ҳолда никоҳ шифохонада, уйда ёки бошқа тегишли жойда иккала шахснинг иштирокида қайд этилиши мумкин.

Жазони ижро этиш муассасасидаги шахс билан никоҳ ҳам махсус тартибда, муассаса жойлашган ҳудуддаги ФҲДЁ органи томонидан қайд этилади. Бунда аризаларни расмийлаштириш ва никоҳланувчиларнинг иштирокини таъминлаш масаласи муассаса маъмурияти билан келишилади.

Никоҳ қайд этилгандан кейин гувоҳнома берилади. Гувоҳнома йўқолса, мавжуд далолатнома ёзувига асосан такрорий ҳужжат олиш мумкин; никоҳ бекор қилинган бўлса, аввалги никоҳга оид маълумотни тасдиқлаш учун тегишли маълумотнома сўралади. Никоҳни қайд этиш учун давлат божи қонунчиликда белгиланган тартибда ундирилади.

Ҳуқуқий асос — ўзбекча: