Nikoh erkak va ayolning ixtiyoriy roziligi bilan FHDYo organida davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi. Ariza berish, tibbiy ko‘rik, nikoh yoshi va qayd etish muddatiga oid qoidalarni oldindan bilish jarayonni to‘g‘ri rejalashtirishga yordam beradi.

Ariza va nikohni qayd etish

Nikoh tuzmoqchi bo‘lgan shaxslar FHDYo organiga belgilangan tartibda yozma yoki elektron ariza beradi. Qoida tariqasida nikoh ariza berilganidan keyin bir oy o‘tgach, nikohlanuvchilarning shaxsan ishtirokida qayd etiladi. Ariza topshirishning o‘zi er-xotinlik huquq va majburiyatlarini yuzaga keltirmaydi: ular nikoh davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan paytdan boshlab vujudga keladi.

Uzrli sabablar mavjud bo‘lsa, FHDYo organi bir oylik muddat tugamasidan nikoh tuzishga ruxsat berishi mumkin. Homiladorlik, bola tug‘ilishi yoki taraflardan birining kasalligi kabi alohida holatlarda nikoh ariza berilgan kuni ham qayd etilishi mumkin. Muddatni o‘zgartirish masalasi har bir vaziyatning asoslari va tegishli hujjatlariga qarab ko‘rib chiqiladi.

Nikoh ixtiyoriy bo‘lishi shart. Diniy marosim oila uchun ahamiyatli bo‘lishi mumkin, biroq FHDYoda davlat ro‘yxatidan o‘tkazilmagan diniy nikoh yuridik jihatdan nikohning o‘rnini bosmaydi. Nikohni qayd etishda taraflarning shaxsan ishtiroki ham talab qilinadi.

Nikoh yoshi va monelik qiluvchi holatlar

O‘zbekistonda nikoh yoshi erkaklar va ayollar uchun 18 yosh. Uzrli sabablar bo‘lgan alohida holatlarda, nikohlanuvchilarning iltimosiga ko‘ra, nikoh qayd etiladigan joydagi tuman yoki shahar hokimi bu yoshni ko‘pi bilan bir yilga kamaytirishi mumkin. Bu qoida avtomatik imtiyoz emas: har bir holat tegishli tartibda ko‘rib chiqiladi.

Quyidagi hollarda nikoh tuzishga yo‘l qo‘yilmaydi:

  • taraflardan kamida biri boshqa qayd etilgan nikohda turgan bo‘lsa;
  • taraflar to‘g‘ri tutashgan shajara bo‘yicha qarindosh, tug‘ishgan yoki o‘gay aka-uka va opa-singil, yoxud farzandlikka oluvchi va farzandlikka olingan shaxslar bo‘lsa;
  • taraflardan kamida biri ruhiy holati sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan bo‘lsa.

Tibbiy tashxisning o‘zi shaxs sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilganini anglatmaydi. Shu bois oxirgi cheklovni qo‘llashda aynan sud qarori mavjudligi ahamiyatli.

Tibbiy ko‘rik va qayd etish joyi

Nikohlanuvchilar davlat sog‘liqni saqlash tizimi muassasalarida belgilangan tartibda bepul tibbiy ko‘rikdan o‘tadi. Ariza asosida ko‘rikka yo‘llanma tibbiyot muassasasining axborot tizimiga elektron yuboriladi; talab qilinsa, qog‘oz shaklida ham berilishi mumkin. 50 yoshdan oshgan shaxslar, shuningdek qonunda ko‘rsatilgan alohida holatlardagi shaxslar tibbiy ko‘rikdan o‘z roziligi bilan o‘tadi.

Nikohni tantanali sharoitda o‘tkazish nikohlanuvchilarning xohishiga bog‘liq. Agar taraflardan biri og‘ir kasalligi sabab FHDYo organiga kela olmasa, qoidalarda nazarda tutilgan istisno holda nikoh shifoxonada, uyda yoki boshqa tegishli joyda ikkala shaxsning ishtirokida qayd etilishi mumkin.

Jazoni ijro etish muassasasidagi shaxs bilan nikoh ham maxsus tartibda, muassasa joylashgan hududdagi FHDYo organi tomonidan qayd etiladi. Bunda arizalarni rasmiylashtirish va nikohlanuvchilarning ishtirokini ta’minlash masalasi muassasa ma’muriyati bilan kelishiladi.

Nikoh qayd etilgandan keyin guvohnoma beriladi. Guvohnoma yo‘qolsa, mavjud dalolatnoma yozuviga asosan takroriy hujjat olish mumkin; nikoh bekor qilingan bo‘lsa, avvalgi nikohga oid ma’lumotni tasdiqlash uchun tegishli ma’lumotnoma so‘raladi. Nikohni qayd etish uchun davlat boji qonunchilikda belgilangan tartibda undiriladi.

Huquqiy asos — o‘zbekcha: