Jamoatchilik nazorati aholi uchun muhim muammolar qanday hal etilayotganini kuzatish, mas’ul tashkilotlarga savol yuborish va ko‘rilgan choralarni muhokama qilish imkonini beradi. Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari bunday nazoratni qonunda belgilangan shakllarda amalga oshiradi. Maqsad muammoni qayd etish bilan cheklanmay, uni hal qilish jarayonini kuzatib borishdir.
Qonun mahallaga o‘z hududida qonunchilik qanday ijro etilayotganini o‘rganish, chora ko‘rish uchun davlat organlariga murojaat qilish va ijtimoiy ahamiyatga ega masalalar bo‘yicha so‘rov yuborish imkonini beradi. Masalan, aholi ichimlik suvi ta’minoti, ko‘cha yoritilishi yoki davlat xizmatidagi muammoni ko‘tarsa, fuqarolar yig‘ini mas’ul idoraga masalani aniq ko‘rsatgan holda murojaat qilishi mumkin.
Aholi nimadan boshlashi mumkin? Birinchidan, muammoning joyi va mohiyatini aniqlash kerak: manzil, davomiylik, kimlarga ta’sir qilayotgani. Ikkinchidan, mavjud ma’lumotlarni mahalla raisiga yoki yig‘in kengashiga etkazish mumkin. Uchinchidan, masala mas’ul tashkilotga yuborilgan bo‘lsa, uning javobi va amalda qanday chora ko‘rilganini keyingi muhokamada so‘rab bilish mumkin. Masalan, ta’mirlash rejalashtirilgani haqidagi javob bilan ish bajarilgani bir xil natija emas.
Jamoatchilik nazorati doirasida «mahalla ettiligi» a’zolarining faoliyati ham aholi oldida muhokama qilinadi. Amaldagi tartibga ko‘ra, ular mahalla fuqarolar yig‘iniga o‘z ishlari bo‘yicha hisobot beradi; yig‘in hisobotlarni eshitib, qaror qabul qiladi. Aholi bu jarayonda hududdagi hal etilmagan masalalarni ko‘tarishi mumkin. Bunda fuqarolarning shaxsiy va oilaviy sirlari, shuningdek qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa ma’lumotlar saqlanishi shart.
Jamoatchilik nazorati sud, inspektsiya yoki davlat idorasining vakolatini o‘z zimmasiga olishni anglatmaydi. Mahalla muammoni o‘rganadi, tegishli idoraga etkazadi va javobning natijasini muhokama qiladi. Aniq murojaat, rasmiy javob va keyingi ijroni bir joyda qayd etib borish nazoratni samarali qiladi.
Huquqiy asoslar: