O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari bo‘yicha vakili — Bolalar ombudsmani — bola huquqlariga rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshiradi. U davlat organlari va boshqa tashkilotlar faoliyatini o‘rganadi, bolalar huquqlari buzilishi haqidagi murojaatlarni ko‘rib chiqadi hamda huquqlarni tiklashga ko‘maklashadi. Vakil o‘z faoliyatida mustaqildir.
Kim murojaat qilishi mumkin? Bolaning o‘zi, uning qonuniy vakili, boshqa jismoniy yoki yuridik shaxslar bola huquqlari buzilishi masalasida murojaat qilishi mumkin. Shikoyat og‘zaki, yozma yoki elektron shaklda beriladi. Bola shikoyatni mustaqil topshirishga haqli; uni to‘liq muomala layoqatiga ega emasligi sababli ko‘rib chiqmasdan qoldirish mumkin emas.
Shikoyatda murojaat qiluvchining ismi va manzili, qaysi tashkilot yoki mansabdor shaxsning qarori yoxud harakati ustidan shikoyat qilinayotgani, bola huquqi qanday buzilgani ko‘rsatiladi. Mavjud qarorlar va tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalarini ilova qilish mumkin. Anonim murojaat ko‘rib chiqilmaydi.
Shikoyat, odatda, huquq buzilgani ma’lum bo‘lgan kundan boshlab bir yil ichida beriladi. Agar avval boshqa himoya vositalaridan foydalanilgan bo‘lsa, bir yil oxirgi qaror qabul qilingan paytdan hisoblanadi. Uzrli sabab bilan o‘tkazib yuborilgan muddat tiklanishi mumkin. Shikoyat uchun davlat boji undirilmaydi.
Vakil murojaat yuzasidan tekshiruv o‘tkazishi, hujjatlar va tushuntirishlar so‘rashi, huquqbuzarlikni bartaraf etish haqida taqdimnoma kiritishi yoki bola manfaatini ko‘zlab sudga murojaat qilishi mumkin. Shikoyat natijasi haqida murojaat qiluvchi xabardor qilinadi.
Muhim: Bolalar ombudsmani sud hal qiladigan masalalarni sud o‘rniga hal etmaydi. Agar bolaga hozirning o‘zida xavf tahdid solayotgan bo‘lsa, ombudsmanga shikoyat bilan cheklanmay, zudlik bilan ichki ishlar organlari va bola turgan joydagi vasiylik va homiylik organiga xabar berish kerak.
Huquqiy asos: «O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari bo‘yicha vakili (Bolalar ombudsmani) to‘g‘risida»gi qonunning 24–30-moddalari.