Jins bo‘yicha kamsitish ochiq taqiq shaklida ham, bir qarashda barchaga bir xil qo‘llanadigan, ammo muayyan jins vakillarini noqulay ahvolga tushiradigan talab shaklida ham namoyon bo‘lishi mumkin. Qonun bevosita va bilvosita kamsitishni farqlaydi va har ikkalasiga qarshi huquqiy himoyani nazarda tutadi.
Bevosita kamsitish — xotin-qizlar yoki erkaklarning huquq va erkinliklarini jinsi tufayli tan olmaslikka qaratilgan farqlash, istisno qilish yoki cheklashdir. Qonunda oilaviy holat, homiladorlik yoki oilaviy majburiyatlar tufayli kamsitish, shahvoniy shilqimlik qilish, teng mehnat va malaka uchun turlicha haq to‘lash ham shu tushuncha doirasida tilga olingan.
Bilvosita kamsitish — bir jins vakillarini boshqasiga nisbatan noqulayroq holatga soladigan sharoit yoki mezonlarni joriy etishdir. Bunda talab matnida «faqat ayollar» yoki «faqat erkaklar» deb yozilmagan bo‘lishi mumkin; uning amalda kimlarga qanday ta’sir ko‘rsatishi ham ahamiyatli.
Har qanday farq kamsitishmi? Yo‘q. Qonun bola tug‘ish va ona suti bilan oziqlantirish bilan bog‘liq tartibga solish, qonundagi muddatli harbiy xizmatga chaqirish, reproduktiv salomatlikni muhofaza qilish xususiyatlari va haqiqiy tenglikka erishishga qaratilgan vaqtinchalik maxsus choralarni kamsitish hisoblanmaydigan holatlar qatoriga kiritgan.
Kamsitishga duch kelgan shaxs holatni tasdiqlovchi hujjat va ma’lumotlarni saqlab, vakolatli organga yoki sudga murojaat qilishi mumkin. Qonunga ko‘ra, bevosita yoki bilvosita kamsitishdan jabrlangan shaxsdan bunday murojaat uchun davlat boji undirilmaydi. lex.uz
Huquqiy asos (o‘zbekcha): Teng huquq va imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risidagi Qonun, 3, 5 va 28-moddalar.