Bola uchun oila muhitida yashash va tarbiyalanish muhim huquqdir. Davlat bolaning oilada qolishiga to‘sqinlik qilayotgan sharoitlarni bartaraf etish choralarini ko‘radi. Bola oilasidan ajratilgan bo‘lsa, uni qaytarish imkoniyati uning xavfsizligi va eng ustun manfaatlari hisobga olingan holda baholanadi.
Oila qiyin ahvolga tushib qolganining o‘zi bolani oiladan ajratish masalasini shoshilinch hal qilish uchun asos bo‘lmasligi kerak. Ijtimoiy himoyaga muhtoj oilani qo‘llab-quvvatlash, maslahat va zarur xizmatlarni tashkil etish bolani o‘z yaqinlari bilan birga tarbiyalash imkoniyatini saqlashga xizmat qiladi. Davlat nogironligi bo‘lgan bolalarni tarbiyalayotgan oilalarga qonunda nazarda tutilgan moddiy, maslahat va boshqa yordamni ko‘rsatadi.
Ota-ona qaramog‘i bo‘lmaganda bolaga g‘amxo‘rlik qilishga qodir qarindoshlar imtiyozli huquqqa ega. Vakolatli organ bola uchun munosib muhitni baholaydi: qarindoshlikning o‘zi etarli emas, bolaning xavfsizligi, ehtiyojlari va fikri ham inobatga olinadi.
Bolani o‘z oilasida tarbiyalashning imkoni bo‘lmasa, qonunda quyidagi muqobil shakllar nazarda tutilgan:
- vasiylik yoki homiylik;
- farzandlikka olish;
- tutingan (foster) oilaga joylashtirish;
- oilaga joylashtirish imkoni bo‘lmagan hollarda tegishli muassasaga joylashtirish.
Muhim: bolani ixtisoslashtirilgan muassasaga joylashtirish oxirgi chora hisoblanadi. Ungacha bolani oilada tarbiyalash imkoniyatlari ko‘rib chiqilishi kerak.
Bolaning qaerda tarbiyalanishi masalasi hal bo‘lguniga qadar uning huquqlari va xavfsizligi ham ta’minlanishi shart. Joylashtirish shakli tanlanganda bolaning ta’lim olishi, sog‘lig‘i, yaqinlari bilan aloqasi va barqaror parvarishi e’tiborga olinadi.
Huquqiy asos: «Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»gi qonunning 24-moddasi va Oila kodeksining 150-moddasi.