Ambulatoriyada davolanayotgan ayrim bemorlar shifokor tayinloviga ko‘ra belgilangan ro‘yxatdagi dori vositalarini bepul olish huquqiga ega. Imtiyoz bemorning toifasi, tashxisi va unga zarur dori vositasiga qarab qo‘llanadi.
Ambulatoriyada davolanish bemorning kasalxonaga yotmasdan, poliklinika yoki boshqa ambulatoriya muassasasi nazoratida davolanishidir. Bunday holatda dori bilan imtiyozli ta’minlanishning ikki sharti bor: shaxs Vazirlar Mahkamasining 204-son qaroridagi imtiyozli toifalardan biriga kirishi va tayinlangan dori rasman tasdiqlangan ro‘yxatda bo‘lishi. Imtiyoz har qanday dorini bemor xohishiga ko‘ra tanlab olish huquqini anglatmaydi.
Kasallik bilan bog‘liq toifalar. Ro‘yxatda onkologik kasalliklar, sil, moxov, qandli va qandsiz diabet, ruhiy kasalliklar, OIV infektsiyasi bilan yashovchi shaxslar bor. Yurak klapani protezlangan yoki organ ko‘chirilgan shaxslar hamda dasturli gemodializ oluvchi bemorlar ham alohida ko‘rsatilgan. Har bir toifa uchun dorilarning tegishli qismi belgilangan; bir kasallik uchun ko‘rsatilgan dori boshqa toifadagi bemorga avtomatik tarzda berilmaydi.
Onkologik kasalliklar bo‘yicha ro‘yxatda, jumladan, tamoksifen va og‘riqni nazorat qilishda qo‘llanadigan ayrim vositalar bor. Bunday doriga ehtiyojni shifokor bemorning tashxisi va davolash rejasiga qarab belgilaydi. Ayniqsa kuchli ta’sir qiluvchi va nazorat ostidagi vositalarni berishda ular uchun belgilangan maxsus talablar saqlanadi.
Sil kasalligi uchun tasdiqlangan ro‘yxat izoniazid, rifampitsin, etambutol, pirazinamid va boshqa silga qarshi vositalarni qamrab oladi. Qaysi vositalar birgalikda qo‘llanishi bemordagi kasallik shakli va ftiziatr tavsiyasiga bog‘liq. Moxov kasalligi bo‘yicha ro‘yxatda rifampitsin ko‘rsatilgan. Dori nomi ro‘yxatda uchrashi uni har bir bemorga bir xil tartibda berish mumkinligini bildirmaydi.
Qandli diabet bilan yashovchilar uchun ro‘yxatda insulin preparatlari, metformin, gliklazid va glibenklamid kabi vositalar bor. Qandsiz diabet uchun desmopressin yoki vazopressin ko‘rsatilgan. Qandli va qandsiz diabet turli kasalliklar bo‘lgani uchun ularning dori guruhlari ham alohida belgilangan. Bemorga aynan qaysi preparat, shakl va miqdor zarurligini endokrinolog tavsiyasi va davolovchi shifokor tayinlovi belgilaydi.
Ruhiy kasalliklar bo‘yicha ro‘yxatda karbamazepin, klozapin, risperidon, galoperidol, amitriptilin va boshqa vositalar mavjud. Ular turli tibbiy ko‘rsatmalar uchun mo‘ljallangan; ro‘yxatdagi nomlarning barchasi bir bemorning davolash rejasiga kirmaydi. Psixiatr tavsiyasi, xavfsizlik nazorati va tegishli retsept talablari hisobga olinadi.
OIV infektsiyasi bilan yashovchi shaxslar uchun ro‘yxatda lamivudin, zidovudin, abakavir va boshqa antiretrovirus vositalar keltirilgan. Davolash sxemasi mutaxassis tomonidan tanlanadi. Ayrim preparatlarni o‘zboshimchalik bilan almashtirish yoki qabul qilishni to‘xtatish davolash natijasiga ta’sir qilishi mumkin; shu sababli preparat mavjudligi bilan bog‘liq masala yuzaga kelsa, bemor davolovchi shifokorga murojaat qiladi.
Yurak klapani protezlangan yoki organ ko‘chirilgan shaxslar uchun ro‘yxatda varfarin, tsiklosporin, takrolimus va boshqa zarur vositalar bor. Bu toifada dori tanlash bemor o‘tkazgan operatsiya va keyingi tibbiy nazoratga bog‘liq. Dasturli gemodializ oluvchi bemorlar ham 204-son qaror bo‘yicha imtiyozli toifa hisoblanadi; ularga belgilanadigan vosita tasdiqlangan ro‘yxat va shaxsiy tibbiy ko‘rsatmalar asosida aniqlanadi.
Ijtimoiy maqom bilan bog‘liq toifalar. O‘zgalar parvarishiga muhtoj yolg‘iz pensionerlar, 1941–1945-yillardagi urush oqibatida nogiron bo‘lgan shaxslar va urush qatnashchilari, ularga tenglashtirilganlar, urush yillarida mehnat fronti qatnashchilari, Chernobilь AESi halokati oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etgan nogironligi bo‘lgan shaxslar va baynalmilalchi jangchilar ro‘yxatga kiritilgan. Yadro poligonlari yoki boshqa radiatsiya-yadro ob’ektlarida harbiy xizmatni o‘tagan pensiya yoshidagi shaxslar ham alohida toifa. Ushbu toifalar uchun tasdiqlangan bo‘limda yurak-qon tomir, ovqat hazm qilish, ko‘z, nafas yo‘llari va boshqa yo‘nalishlarda qo‘llanadigan vositalar keltirilgan.
Nogironlik bo‘yicha muhim aniqlik. 204-son qarordagi ambulatoriya dorilari ro‘yxati har bir nogironligi bo‘lgan shaxsga barcha dorilarni bepul berishni nazarda tutmaydi. Masalan, shaxs ro‘yxatdagi kasallik yoki alohida ijtimoiy toifa asosida imtiyozga ega bo‘lishi mumkin. Shuning uchun murojaatda faqat nogironlik guruhi emas, aynan qaysi huquqiy asos va qaysi dori ro‘yxati qo‘llanayotgani aniqlanadi.
Dori ro‘yxatini qanday o‘qish kerak? Rasmiy hujjatda preparatning xalqaro patentlanmagan nomi va dori shakli ko‘rsatilgan. Savdo nomi boshqacha bo‘lishi mumkin; dorining faol moddasi, shakli va tayinlangan miqdori esa ahamiyatli. Ro‘yxatda dori nomi borligi uning barcha shakllari yoki har qanday miqdori imtiyozli berilishini bildirmaydi. Bemor o‘z tashxisiga tegishli bo‘limni, shifokor tayinlovini va amaldagi ro‘yxatni birgalikda tekshirishi kerak.
Imtiyozli dori poliklinika orqali yoki belgilangan tartibda dorixonadan beriladi. Maxsus preparatlar uchun tegishli mutaxassis tavsiyasi talab qilinadi. Dorini olish bosqichlari, elektron retsept va dorixonada preparat topilmagan holatdagi harakatlar ID 2602 matnida bayon qilingan.
Huquqiy asos — o‘zbekcha: